Περί Πίζουλου

Περί Πίζουλου2018-10-01T21:00:40+00:00

Το «πίζουλο»  περιλαμβάνεται στη μετάφραση της Ιλιάδας του Καζαντζάκη-Κακριδή, στη ραψωδία Θ, «και πίζουλο το λάβωμα στέκει εδωπέρα». Το πρωτότυπο είναι πιο κατανοητό: μάλιστα δε καίριον εστίν. Όμως το πίζουλο δεν είναι καζαντζακισμός…

Ο «πίζουλος» έρχεται απ’ τον αρχαίο επίζηλον, έτσι καθώς κι η ζήλεια έγινε σε ορισμένα ιδιώματα αζούλα και το ζηλεύω έγινε (α)ζουλεύ(γ)ω.

Ο πίζουλος βρίσκεται στον Κοραή, στα Άτακτα. Όπου πράγματι μας λέει ότι το επίζηλος «εξεχυδαΐσθη» σε πίζουλος, και εξηγεί ότι το πράγμα που το ζηλεύουν όλοι διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο βλάβης.

Ωστόσο, μου φαίνεται ελάχιστα πειστική η ερμηνεία του Κοραή, ότι δήθεν «Επίζηλον ή Επίφθονον πράγμα ελέχθη μεταφορ. το επικίνδυνον, διότι τα ζηλευόμενα ή φθονούμενα ωσεπιπολύ τρέχουν και πλειότερον κίνδυνον βλάβης.» Ομολογουμένως, η μοναδική μαρτυρούμενη σημασία τού επίζηλος είναι «ζηλευτός, μακάριος». Ωστόσο, το επίφθονος σημαίνει, στα αρχαία ελληνικά, και αυτόν που προκαλεί φθόνο, άρα τον μισητό, ενώ υπάρχει και ενεργητική σημασία, «φθονερός, εχθρικός, μοχθηρός».

Μου φαίνεται λοιπόν ευλογότερη η υπόθεση ότι το επίζηλος ακολούθησε τα χνάρια του επίφθονος κι έφτασε να σημαίνει όχι μόνο τον μακάριο, αλλά κι αυτόν που με το ζοριλίκι του προκαλεί τον φθόνο και την έχθρα — ή ακόμα κι αυτόν που είναι τόσο ζόρικος και τζαναμπέτης, ώστε να θεωρείται αυτόχρημα και φθονερός ή μοχθηρός.

Απλοποιημένα, το πίζουλο μπορούμε να πούμε ότι χρησιμοποιείται με τη σημασία τού «τζαναμπέτικου», «ζόρικου», «δυσμεταχείριστου».  By the way το ζόρικο προέρχεται από το Τούρκικο zor που σημαίνει «δύσκολο».